ede cohousing Berkenhof edegem

Cohousingproject met 17 wooneenheden, renovatie en herwaardering van een historisch gebouw met gemeenschappelijke functies en gemeenschappelijke buitenruimtes. (text + fullscreen)

1/

2/

3/

4/

5/

6/

7/

1/

2/ · typegrondplannen woongebouw

3/ · Villa Berkenhof - grondplan niv. 0 : collectieve functies cohousing

ede cohousing Berkenhof edegem
Cohousingproject met 17 wooneenheden, renovatie en herwaardering van een historisch gebouw met gemeenschappelijke functies en gemeenschappelijke buitenruimtes.

  • periode : 2017 - 2018
  • status : winnaar ontwerpwedstrijd opdrachtgever
  • opdrachtgever : Cohousing Projects, gemeentebestuur Edegem
  • oppervlakte : 1.824 m2



Download de volledige wedstrijdbundel voor het project hier.

De berken in het Edegemse Berkenhof, ooit het buitenverblijf van een rijke Antwerpse handelaar, zijn vervangen door een beuk en kastanjes, het hof werd bebouwd. De statige oude villa is in de loop der jaren verwaarloosd en onrecht aangedaan door ad hoc verbouwingen, haar functie verdwenen - gelukkig zonder haar trotse waardigheid te verliezen. Villa Berkenhof en de majestueuze beuk maken deel uit van het collectieve geheugen van Edegem, maar dreigen te vervagen. Hoog tijd dus voor een nieuw verhaal.

Het gemeentebestuur van Edegem schreef een wedstrijd in meerdere fasen uit, voor de ontwikkeling van een cohousingproject op de site van Villa Berkenhof. Elk van de kandidaatgroepen diende een uitgebreid dossier voor te leggen, waarvan het architectuurluik een onderdeel vormde. Onze opdrachtgever koos ervoor een eigen architectuurwedstrijd uit te schrijven. Uit 22 inzendingen werd ons voorstel verkozen.

We stellen een divers en gelaagd project voor. Een onverwachte inplanting van de nieuwe gebouwen, met voldoende ruime tussenafstand, geeft de woningen een optimale oriëntatie met zonovergoten leefruimten en tuintjes. Zorgvuldig vormgegeven volumes zorgen voor een diversiteit in woningen en in buitenruimtes. De inplanting van de woningen geeft vorm aan een fijnmazig weefsel. Meer dan enkel een plek om te wonen, willen we een plek creëren om te beleven, een plek waar alle zintuigen geprikkeld worden.

Bouwen in een binnengebied moet met de grootste omzichtigheid gebeuren. Dit ontwerp speelt daarom maximaal in op de eigenheden van de site en zijn nabije omgeving, met een minimale impact op de omwonenden. Behoud van het groen karakter van de plek met zijn mooie (door)zichten is een absolute voorwaarde. Tegelijkertijd opent het project zich naar zijn omgeving door de aaneenschakeling van een aantal (semi-)publieke buitenruimtes.

Het masterplan zet voluit in op het groene en open karakter van de site. Zo voorzien we minder dan 20% bebouwing op het terrein (inclusief de bestaande villa). Er worden drie grotere gemeenschappelijke buitenzones gecreëerd, elk met een eigen statuut. Een gelaagd wandelparcours wordt over het landschap en tussen de gebouwen gedrapeerd. Dit netwerk aan paden maakt het volledige project doorwaadbaar en zorgt voor de aansluiting van het project met de ruimere omgeving.

Villa Berkenhof en de majestueuze beuk vormen het publieke gezicht van de site. Ze zijn zowel visueel als mentaal sterk gelinkt aan de Kontichstraat en het centrum van Edegem. We zijn dan ook van mening dat de villa geen nieuwbouw in haar nabijheid verdraagt. Daarom kunnen de nieuwe gebouwen volgens ons enkel volledig achter de villa worden ingepland. Niet als een lange gesloten muur van woningen, wel als een speelse, fijnmazige en open schakeling van woongebouwen, op voldoende afstand van de perceelsgrenzen en woningen rondom. De groene open ruimte aan de zuidzijde van het perceel blijft hierdoor behouden. De inplanting van de reeks nieuwe volumes maakt dat licht, lucht en groen volop kunnen doordringen tussen en in de woongebouwen. De openheid van en naar de omgeving wordt gevrijwaard.

Tussen de nieuwe woongebouwen worden de private tuintjes voor de grondgebonden woningen gedrapeerd. Deze krijgen een ideale zuidwestelijke oriëntatie. Ook de woningen profiteren volop van de gunstige oriëntatie en inplanting. Zo zijn de zuid- en westzijde van de woningen, waar zich de private tuinen bevinden, van grote raampartijen voorzien. De woningen openen zich dan ook maximaal naar de zonnige tuinen en groene zones. De noord- en oostzijde van de woningen - waar zich de toegangen tot de woningen bevinden – zijn meer gesloten om inkijk tussen de woningen onderling te beperken. Tussen de toegangen tot de woningen en de private tuintjes wordt een sterk beplante bufferstrook voorzien. Dit creëert een mooi evenwicht tussen de gemeenschappelijkheid van het cohousen en de nood aan voldoende privacy in en aan de woningen. We voorzien rondom het project een groene en onbebouwde buffer rondom, zodat de privacy en rust van de buurtbewoners gegarandeerd kan worden. De oriëntatie van de woongebouwen en tuintjes zorgt ervoor dat er geen rechtstreekse inkijk van het cohousingproject naar de omliggende woningen is. De weldoordachte inplanting en volumetrie van de gebouwen creëren een geperforeerd project voor de omgeving. De bebouwing is geen massieve muur, maar een poreus geheel met vele doorzichten vanuit de omliggende woningen en tuinen.

Door de specifieke vorm van de woongebouwen is het mogelijk om een zeer divers woningaanbod te creëren. Er zijn woningen en appartementen van verschillende grootte, woningen met tuin op het maaiveld of met een daktuin, penthouses, rijwoningen en driegevelwoningen, ... De architectuur zoekt haar aansluiting bij de materialiteit en expressie van de aanwezige historische bebouwing van Villa Berkenhof en de cottagewijk langs de Zwaluwenlei. De materialiteit van de woongebouwen is licht, warm en massief. De expressieve volumes zorgen voor een gevarieerde buitenruimte tussen de gebouwen, interessante doorzichten en een minimale schaduwhinder. Aan de zuidwestzijde van de woongebouwen worden grote ramen voorzien voor een aangename lichtinval en een optimale relatie met de tuin. De noordoostzijde met de toegangen en een aantal technische ruimtes wordt meer gesloten gehouden om warmteverliezen hier te beperken en met het oog op een minimaal privacyconflict tussen de verschillende woongebouwen.

Net zoals het masterplan iets teruggeeft aan de buurt, ambieert de villa meer te zijn dan een ‘mooi gezicht’ voor het project. Door in de historische villa en onder de enorme kruin van de beuk collectieve en publieke functies te voorzien, worden ze een plek voor dagelijkse interactie voor de bewoners van het cohousingproject en de buurt. Coworkingplekken, een multifunctionele zaal met uitgeruste keuken, atelierruimte, een salon met bibliotheek, ... maken de villa tot een bruisende en levendige plek. In de meeste publieke ruimtes zijn de mogelijkheden eindeloos: van een repair café over leslokalen tot repetitieruimte voor een koor en yogasessies. In de groene voortuin en onder de beuk is zelfs plaats voor buurtfeesten of een (kerst)marktje. De villa en de beuk vormen met andere woorden de schakel tussen het cohousingproject en de buurt.

De monumentale symmetrische voorgevel met fronton en erker, het gezicht van Villa Berkenhof, blijft behouden en wordt hersteld. In de andere, minder geornamenteerde gevels worden openingen gemaakt, bepaald door het ritme van het plan, en met het oog op een genereuze lichtinval in de villa en een maximale link tussen de villa en de beuk. Aan de zijde van de beuk wordt hiertoe eveneens een groot collectief terras voorzien, op hetzelfde niveau als de gelijkvloerse verdieping en daardoor licht verhoogd ten opzichte van het maaiveld. Deze verhoging laat toe om het terras aan te leggen met een minimale kans op beschadiging van de boomwortels, en creëert een soort tribune naar de beukkamer. Door de omvang van de beuk is er onder zijn enorme kruin een mysterieuze en sprookjesachtige ruimte ontstaan. De plek onder de beuk is even onverwacht als indrukwekkend en vormt een wereld op zich, verborgen voor de ogen rondom. Door langs deze zijde van de villa een groot collectief terras te voorzien, gelinkt aan de multifunctionele zaal, wordt de ruimte onder de kruin een volwaardige leefruimte, in directe relatie met de andere collectieve en publieke functies in en rond de villa.