Handvatten voor een versterkte ruimtelijke ervaring

Een ruimtelijke lezing vanuit het interieur van de bestaande kerk reikt ons een reeks handvatten aan voor een versterking van de gebruiks- en belevingswaarde. We willen alle ruimtes en het bestaande meubilair betrekken in deze beleving - niet enkel het schip, maar ook de sacristie, de ruimte met het doopvont, de winterkapel, … Ze vormen een aanzet voor de inplanting van nieuwe functies en bieden van binnenuit mogelijkheden om nieuwe relaties aan te gaan met wat zich buiten de kerk afspeelt.

De structuur van het kerkschip veruitwendigd

In harmonie met de bestaande kerkruimte voegen we een zeer lichte structuur toe volgens de logica van een gotische toevoeging, die gekenmerkt wordt door een bouwwijze met een skeletconstructie van bogen en kolommen waardoor een gevoel van openheid ontstaat.

De lichte staalstructuur is een veruitwendiging van de ruimtelijke expressie van de kruisribgewelven van het kerkschip en creëert een kader waarbinnen een divers gebruik in continue evolutie doorheen de tijd haar plek kan vinden. Het is de link tussen wat zich binnen en wat zich buiten de kerk afspeelt.

Nieuwe zijbeuken als zachte overgang tussen park en gebouw

De nieuwe zijbeuken van de kerk verminderen telkens in hoogte, waardoor de typische driehoekige dwarsdoorsnede ontstaat. De proporties worden afgestemd op de bestaande verhoudingen en uitlijningen om een harmonieus geheel te krijgen. In plaats van een harde grens te trekken, ontstaat zo een zachte overgang tussen park en gebouw. Klimplanten groeien langs de structuur omhoog en verbinden architectuur en groen. Het park komt zo tot tegen de kerk, en het nieuwe volume wordt deel van het park.

Een veelzijdig gebruik doorheen het jaar

Als aanvulling op de (eerder kleine) foyer in de sacristie, wordt aan de zijde van het park en binnen de nieuwe staalstructuur een (niet-verwarmde) ‘zomerfoyer’ toegevoegd. De foyer is op die manier zowel gelinkt aan het kerkschip als aan het park. De bruikbare oppervlakte varieert zo gedurende het jaar, van de minimale toestand in het geïsoleerd volume tijdens de winter, tot de maximale toestand waarbij het volledige park deel uitmaakt van de kerk.

Het kerkschip wordt open gehouden als polyvalente kerkruimte. Het nieuwe sanitair kan onafhankelijk van de rest van het gebouw functioneren, met een rechtstreekse toegang vanuit het park. De ‘oksel’ tussen het kerkschip en het sacristievolume wordt niet bebouwd, maar wordt ingericht als terrasruimte. Deze buitenruimte vormt de schakel tussen kerkschip, foyer, park en Redersplein.

Een sterke visuele link tussen kerkschip en park

Vanuit de verschillende traveeën van het kerkschip geven vijf verschillende zichten telkens een ander beeld op het park. Soms heel subtiel, soms heel open en overweldigend.

Van links naar rechts: het zicht via de winterfoyer in de sacristie met de historische ruimtehoge kasten en het nieuw sanitair - het zicht door de dubbele foyer - het zicht door de circulatieruimte met het doopvont en de zomerfoyer - het zicht op de piëta met het imaginair landschap - het open zicht naar het park.

Verankering in het stedelijk weefsel

De Sint-Antonius Abtkerk maakte gedurende vele eeuwen deel uit van het stedelijk weefsel van de wijk Meulestede en gaf mee vorm aan een levendig plein. Na een kaalslag van de bebouwing in de jaren 1970, verloor ze haar fysieke relatie met de wijk. De nieuwe toevoeging herstelt die verankering. Ze definieert opnieuw de pleinwand van het Redersplein en legt een duidelijke relatie tussen kerk, plein en Meulestedepark. Kerk en park gaan opnieuw een poëtische dialoog aan, waarin beide deel worden van één stedelijke figuur.

Een project ingebed in het groen

Het landschapsontwerp is bewust eenvoudig en bedt de kerk en haar architecturale uitbreiding zacht in. Het monoliete van de kerk en de fijnheid van de architecturale uitbreiding worden nog versterkt. Een zacht organisch pad verbindt het voorplein met de gebruiksruimtes. Dit wordt geflankeerd door een hoekbank met een aantal stapstenen doorheen de bloeiende vaste planten. Een grote waterbak kan zorgen voor bevloeiing van de planten en is een spelelement voor de allerkleinsten. Klimplanten begroeien de structuur waardoor het geheel vrolijk oogt en vogels en vlinders ook hier hun plek vinden.

Duurzaamheid en klimaataanpak

De bestaande elektrische stralers worden vervangen door een energiezuinig en duurzaam systeem met putconvectoren voor lage-temperatuurverwarming. De nieuwe installatie garandeert zowel comfort als behoud van het waardevolle erfgoed. Regenwater wordt bovengronds opgevangen en hergebruikt voor sanitaire toepassingen en parkonderhoud.

Een evolutief en participatief project

De herbestemming van de kerk is opgevat als een groeiproces. Geen afgewerkt eindbeeld, maar een uitnodigend kader dat ruimte laat voor toekomstige aanpassingen, veranderende programma’s en de actieve betrokkenheid van de wijk.

Het ontwerptraject is opgebouwd als een proces van co-design, waarbij bewoners, gebruikers, stad en ontwerpers samen het project vormgeven. Zo wordt niet enkel een gebouw, maar ook een gemeenschap hersteld.